Category: Մայրենի

1. Նախերգանքը ուշադիր կարդացեք և գրեք, թե ըստ հեղինակի ինչն է անմահ:
   Անմահ մարդը այն մարդն է, ով բարի գործեր է անում և նրան հիշում են:
2. Կարդացեք համացանցում և գրեք, թե Նադիր շահը որ երկրի թագավորն է եղել:
   Նադիր շահը եղել է Պարսկաստանի թագավոր:
3. Համացանցում կարդացեք Թաթուլ իշխանի (Թաթուլ Վանանդեցի) մասին և գրեք, թե ինչ պատասխան է տվել Տուղրիլին:
   Թաթուլը պատասխանել է՝ «…եթե իմ զարկածն է, չի ապրի, իսկ թե ուրիշինն է, այդ չգիտեմ»։
4. Նարնջագույնով նշված բառերի բացատրությունները գտեք բառարանում, սովորեք:
   պարծենալ-հպարտանալ մի բանով
   գոռոզ -մեծամիտ
   անսասան-հաստատուն
   հավլունի-Առասպելական մեծ սուր՝ գերբնական հատկություններով, որ ըստ ավանդության պատկանելիս է եղել Տրդատ թագավորին:
   աննկուն-ոչ նկուն
   կանգուն-ոտքի վրա կանգնած
   
5. Կանաչով նշված հատվածները բացատրեք:
   Մահը մերն է, մենք մահինը-Մարդը մահանում է, իսկ մարդու աշխատանքը մնում:
   
   Երնե՜կ նըրան, որ իր գործով
   Կապրի անվերջ, անդադար։-Երնեկ նրան, որ իր գործով կհիշեն մարդիկ:
   
   Զորք հավաքեց անհամար,
   Եկավ Թըմկա բերդը պատեց,
   Ինչպես գիշերն էն խավար։-Զորք հավաքեց և Թըմկա բերդը պատեց:
   
   Ընկան քաջեր, անթիվ քաջեր,
   Բերդի գըլխին հավասար։ – Շատ քաջեր զոհվեցին Բերդի գլխին:
6. Բնութագրեք Թաթուլ իշխանին:
   Թաթուլ իշխանը շատ ուժեղ և քաջ մարդ էր:

186. Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն ի՞նչ ընդհանրություն ունեն, որ նույն շարքի մի բառը չունի:
ա) Երաշտահավեր                          բ) Մանուկներ                      գ) Հատիկներ
      դեղձանիկներ                                 երեխա                                  կապիկներ
      վագրեր                                             պատանիներ                       ձագուկներ
      առյուծներ                                        երիտասարդներ                 կանայք
      սիրամարգ                                       մարդիկ                                 տանտիկիններ
Բոլոր չորս բառերը հոգնակի են, իսկ մեկը եզակի:

187. Տրված բառախմբերի տարբերությունը գտի՛ր և բառախմբերն անվանի՛ր:

Ա. Շինարար, վարպետ, գեղեցկուհի, տարի, գիրք, տետր, գազան, վանդակ:

Բ. Շինարարներ, վարպետներ, գեղեցկուհիներ, տարիներ, գրքեր, տետրեր, գազաններ, վանդակներ:
Ա խմբում եզակի բառեր են, իսկ բ խմբում հոգնակի:

188. Բառախմբերի կազմման օրինաչափությունը գտի՛ր և Բ խումբն ինքդ լրացրո՛ւ:

Ա. Սար, հայ, կաթիլ, ուսուցիչ, մայր, մատանի, տատ, կատու, թութակ, գրպան:
Բ. Սարեր, հայեր, կաթիլներ, ուսուչիցներ, մայրեր, մատանիներ, տատեր, կատուներ, թութակներ, գրպաններ:

189. Տրված նախադասությունը կարդա՛ և հարցերին պատասխանի՛ր:
187 և 188-րդ վարժությունների Ա խմբերում եզակի թվով դրված գոյականներ են, իսկ Բ խմբերում նույն գոյականներն են՝ հոգնակի թվով:
1. Գոյականը քանի՞ թիվ ունի:
Գոյականը ունի 2 թիվ:
2. Ի՞նչ է ցույց տալիս գոյականի եզակի թիվը (եզ — միակ, մեկ հատ):
Գոյականի եզակին ցույց է տալիս մեկ հատ:
3. Ի՞նչ է ցույց տսգիս գոյականի հոգնակի թիվը (հոգն — բազում, շատ):
Գոյականի հոգնակի թիվը ցույց է տալիս մեկից շատ:

190. Կազմի՛ր տրված գոյականների հոգնակին: Փորձի՛ր բացատրել, թե ո՞ր բառերին է -եր վերջավորություն ավելանում, ո՞ր բառերին՝ -ներ:

Ա. Ծառեր, ձայներ, հոտեր, քարեր, կովեր, արջեր, փնջեր, լուրեր, բառեր, բեղեր, հայեր, հայրեր, ցեղեր, սրտեր, գիրեր, սյուներ, պատեր, հույներ, ձվեր, սրեր, քթեր. քույրեր, մայրեր, ձեռքեր, ոտքեր, տատեր, պապեր:
Բ. Եղբայրներ, աթոռներ, պապիկներ, տատիկներ, գրպաններ, թութակներ, եղնիկներ, ոչխարներ, սեղաններ, թռչուններ, մեքենաներ, բարեկամներ, աշակերտներ, մատյաններ, հեռախոսներ, ծաղկավաճառներ. պանրագործարաններ:
Եր վերջավորություն ավելանում էր երբ բառը ունի մեկ վանկ, իսկ ներ վերջավորություն ավելանում է երբ բառը ունի մեկից շատ վանկ:

191. Գրի՛ր, թե նախորդ առաջադրանքը կատարելիս
ա) ո՞ր բառերի մեջ երկու ն գրեցիր.
Գրպաններ, սեղաններ, թռչուններ, մատյաններ, պանրագործարաններ:
բ) ո՞ր բառերի մեջ հնչյուններ փոխվեցին:
Փնջեր, սրտեր, ձվեր, սրեր, քթեր:

մինակ-մենակ
քով-կողկի
ծփար-զուրի մակերեսին վրայ մնալ:

օխտը-յոթ
լդրանոց-Մեկ լիդր կշռող (քար):
տապ-Սաստիկ շոգ, շատ տաք եղանակ:
կորկ-հազվադեպ
ամեհի-Անսանձ, անզուսպ, կատաղի:
նժույգ- Հեծնելու ընտիր ձի:
գերանաչափ-գերանի չափ
ահեղ- սարսափելի
թախտ-Փայտե հասարակ մահճակալ:

հեղեղ-Անձրևից կամ ձնհալից գոյացած վարար ջրի արագ ու կատաղի հոսանք, ջրհեղեղ:
ճիչ-Ճչյուն, գոչյուն, ձայն, կանչ, բոռոց, վայնասուն:

Տղայ մը օր մը կը զայրանայ իր ծերացած հօրմէն, զայն կ՚առնէ ուսին, կը տանի անտառ մը, հոն կը ձգէ ու տուն կը դառնայ։ Տարիներ ետք կ’ամուսնանայ, որդի մը կ՚ունենայ, կը խնամէ ու կը մեծցնէ զայն։ Սակայն, այս տղան ալ հօրը պէս երախտամոռ* կ՚ըլլայ։ Օր մըն ալ, երբ ասոր ալ սիրտը կը նեղուի, կ՚առնէ հայրը ուսին ու սարն ի վեր կը բարձրանայ։
–Տղա՛ս, զիս հոս ձգէ ու ե՛տ գնա,– կ՚ըսէ հայրը։
–Իսկ ինչո՞ւ ճիշդ հոս,– կը հարցնէ տղան։
–Ես հայրս մինչեւ այս ծառն եմ բերած,– կը պատասխանէ հայրը հոգոց հանելով*։

Արևմտահայերեն-Արևելահայերեն բառարան
Տղայ մը-մի տղա
կը զայրանայ-ջղանյանում է
հօրմէն-իր հոր վրա
զայն կ՚առնէ-նրան վերցնում է
կը տանի – տանում է
ասոր ալ սիրտը-սրանալ սիրտը
կը նեղուի-նեղանում է
զիս-ինձ
Տղայ մը օր մը կը զայրանայ իր ծերացած հօրմէն, զայն կ՚առնէ ուսին, կը տանի անտառ մը, հոն կը ձգէ ու տուն կը դառնայ։ Տարիներ ետք կ’ամուսնանայ, որդի մը կ՚ունենայ, կը խնամէ ու կը մեծցնէ զայն։ Սակայն, այս տղան ալ հօրը պէս երախտամոռ* կ՚ըլլայ։ Օր մըն ալ, երբ ասոր ալ սիրտը կը նեղուի, կ՚առնէ հայրը ուսին ու սարն ի վեր կը բարձրանայ։
–Տղա՛ս, զիս հոս ձգէ ու ե՛տ գնա,– կ՚ըսէ հայրը։
–Իսկ ինչո՞ւ ճիշդ հոս,– կը հարցնէ տղան։
–Ես հայրս մինչեւ այս ծառն եմ բերած,– կը պատասխանէ հայրը հոգոց հանելով*։

Արևմտահայերեն-Արևելահայերեն բառարան
Տղայ մը-մի տղա
կը զայրանայ-ջղանյանում է
հօրմէն-իր հոր վրա
զայն կ՚առնէ-նրան վերցնում է
կը տանի – տանում է
ասոր ալ սիրտը-սրանալ սիրտը
կը նեղուի-նեղանում է
զիս-ինձ
հոս-այստեղ
ձգէլ-թողնել
կ՚ըսէ-ասում է

ժելե- դոնդողակ:

ժելատին-Դոնդողակ

կապոտ-Մեքենայի շարժիչի կափարիչ:

ժյուրի-Մասնագետների խումբ:

իդեա-Որևէ բանի հիմնական միտք՝ գաղափար:

իդելա-բարձագույն նպատակ

ժետոն-Մետաղանիշ

կատալիզատոր-Քիմիական ռեակցիան արագացնող կամ դանդաղեցնող նյութ:

կասետ-ձայներիզ

տռուբա-խողովակ

216. Տրված բառերից յուրաքանչյուրին ինչպիսի՞ հարցին պատասխանող մի քանի բառեր ավելացրո՛ւ (աշխատիր չկրկնել):

Օրինակ՝
քարե, բարձր, երկհարկանի, բնակելի, գեղեցիկ տուն:

            Քույր-խելացի, բարձրահասակ
եղբայր-ուժեղ, խիզախ
մայր-գեղեցիկ, սևահեր
հայր-հոգատար, աշխատասեր
տատիկ-սպիտակահեր, խելացի
պապիկ-իմաստուն, բարի

217.Տրված գոյականներին ածանցներ ավելացրո՛ւ, որ ածականներ դառնան:

            Սրտային, վախկոտ, քարքրոտ, մայրենի, երկնային, արևադարձային, փայտե, լեռ(ն)ային, փողոցային, երկաթե, օդային, ծաղկային, եղբայրական, ոսկյա, արծաթյա, ծովագույն, ամերիկական, ֆրանսիական, գերմանական:

218. Ընդգծված ածականները տեքստից հանի՛ր: Ի՞նչ փոխվեց:

            Ըմբշամարտը մարդկությանը ծանոթ է հնագույն ժամանակներից: Այն լայն տարածում ուներ դեռևս Հին Հունաստանում: Այնտեղ դա օգտագործվում էր որպես ուժեղ, ճկուն, հաստատակամ մարդ դաստիարակելու միջոց: Ըմբշամարտը հունական օլիմպիադաների անբաժանելի մասն էր:

հնագույն , լայն, Հին Հունաստանում, հաստատակամ, անբաժանելի, հունական:
Նախադասությունը բովանդակային իմաստով այդքանել չփոխվեց :

219. Ընդգծված ածականները տեքստից հանի՛ր:

Համեմատի՛ր. տրվա՞ծ, թե՞ ստացված տեքստում է վերաբերմունք արտահայտված:

            Ասում են, թե դաժան կոկորդիլոսն իր խեղճ զոհին ուտելուց հետո իսկական արցունքներ է թափում: Ի՞նչ է, այդ վայրենի կոկորդիլոսը թշվառ զոհին խղճո՞ւմ է: Գիտակ մարդիկ ասում են, որ կերածը մարսելու ժամանակ նրա օրգանիզմում ուրիշ գեղձեր էլ են գրգռվում, որից և աչքերից թափվող արցունքանման հեղուկ է առաջանում: Այդ սուտ, կեղծավոր լացը նկատի ունեն, երբ մեկի մասին ասում են, թե «կոկորդիլոսի արցունք է թափում»:
Վերաբերմունք ստացված է:

220. Ընդգծված ածականները տեքստից հանի՛ր: Ի՞նչ փոխվեց:

            Աշխարհի ծայրին, Հարավային Արաբիայի անջուր ու վայրի լեռների մեջ, Պարսից ծոցից երկու հարյուր կիլոմետր հեռու, անանցանելի անապատի ծոցում հառնել է երկնաքերների քաղաքը: Անհավատալի է, բայց արդեն մի քանի հարյուր տարի է, որ գոյություն ունի կենդանի, սեփական սուլթանով, շուկայով, փյունիկյան արմավենիների պուրակով այդ տեսիլքը: Այդ անսովոր առանձնատները ձգված են դեպի երկինք, բայց ունեն փոքր դռներ: Դռների փեղկերն ու լուսամուտների շրջանակները ծածկված են առատ ու գեղեցիկ նախշերով: Վերին հարկերում կանգնեցված են քանդակազարդ սյուներ, պատերին կարելի է տեսնել ծեփածո զարդանախշեր:

Բովանդակային առումով նույնն է, սակայն քիչ բնութագրությամբ:

Օր մը Աղուէսը կ՚ ըսէ Աքլորին.
-Ի՜նչ աղուոր ու անոյշ կ’երգես, ո՜վ Աքլորիկ։ Երանի՜ գիշեր-ցերեկ հոս
նստէի ու անոյշ ձայնդ լսէի։ Ափսո՜ս, որ վաղուընէ պիտի զրկուիմ քեզ
լսելու հաճոյքէն. մեղաւորս Սուրբ Կարապետ ուխտի պիտի երթայ։
Սիրունի՛կ Աքլոր, կը խնդրեմ զիս հաւնոց առաջնորդէ, որպէսզի մեղքերուս
համար թողութիւն խնդրեմ հաւերէն։
Այս քաղցր խօսքերէն Աքլորին սիրտը կը կակուղնայ ու ան կ’ըսէ.
-Երթանք, քեզի ցոյց տամ հաւնոցը։

Աղուէսը Աքլորին ետեւէն կը մտնէ հաւաբուն, կը խեղդէ բոլոր հաւերը ու
կ’ուտէ զանոնք, յետոյ ալ կ’ուտէ Աքլորը անոր ըսելով.
-Իմ սիրունի՛կ Աքլոր, գիտե՞ս, թէ ի՜նչ դժուար պիտի ըլլար Սուրբ
Կարապետ անօթի փորով ուխտի երթալը…

Առաջադրանքներ

Կարդա՛ առակը և փոխադրի՛ր արևելահայերեն։
Մի օր աղվեսը ասաց աքլորին ։
-Ինչ գեղեցիկ ու անուշ կերգես ով Աքլորիկ։ Երանի գիշեր-ցերեկ այստեղ նստեի ու անուշ ձայնդ լսեի։ Ափսոս, որ վաղ պիտի զրկվեմ քեզ լսելու հաճույքից․ մեղավորս Սուրբ Կարապետ ուխտի պիտի գնամ։ Սիրունիկ Աքլոր, կխնդրեմ ինձ հաջորդես հավանոց առաջնորդես, որպեսզի մեղքերիս համար ներեղություն խնդրեմ հավերեն։ Այս քաղցր խոսքերեն աքլորին սիրտը փափկացավ և նա ասաց։
-Գնանք, քեզի ցույց տամ հավանոցը։
Աղվեսը աքլորի հետեվից կմտնե հավաբուն, կխեղդե բոլոր հավերին և կուտե նրանց , հետո ուտում է աքլորին ասելով։
-Իմ սիրունիկ աքլոր, գիտես, թե ինչ դժվար պիտի գնալ Սուրբ Կարապետ քաղցած փորով ուխտի գնալը..

Տեքստից դո՛ւրս գրիր ընդգծաված բառերի արևելահայերեն տարբերակները և դիտարկի՛ր դրանց գրությունը։
կը խեղդէ-կխեխդի
կը կակուղնայ-փափկացավ
զիս-կխնդրեմ
հոս-այստեղ
օր մը-մի օր
կ’երգես-կերգես

Առակից դո՛ւրս գրիր բառեր, որնք վերջում յ հնչյունը գրում ենք, բայց չենք կարդում։
յետոյ, կը կակուղնայ 

Տրված նախադասությունը փոխադրի՛ր արևմտահայերեն։

Սիրունի՛կ Աքլոր, կը խնդրեմ զիս հաւնոց առաջնորդէ, որպէսզի մեղքերուս
համար թողութիւն խնդրեմ հաւերէն։

Սիրունիկ Աքլոր, կխնդրեմ ինձ հաջորդես հավանոց առաջնորդես, որպեսզի մեղքերիս համար ներեղություն խնդրեմ հավերեն։

Արևելյանհայերեն

Մի օր աղվեսը ասաց աքլորին ։
-Ինչ գեղեցիկ ու անուշ կերգես ով Աքլորիկ։ Երանի գիշեր-ցերեկ հայստեղ նստեի ու անուշ ձայնդ լսեի։ Ափսոս, որ վաղ պիտի զրկվեմ քեզ լսելու հաճույքից․ մեղավորս Սուրբ Կարապետ ուխտի պիտի գնամ։ Սիրունիկ Աքլոր, կխնդրեմ ինձ հաջորդես հավանոց առաջնորդես, որպեսզի մեղքերիս համար ներեղություն խնդրեմ հավերեն։ Այս քաղցր խոսքերեն աքլորին սիրտը փափկացավ և նա ասաց։
-Գնանք, քեզի ցույց տամ հավանոցը։
Աղվեսը աքլորի հետեվից կմտնե հավաբուն, կխեղդե բոլոր հավերին և կուտե նրանց , հետո ուտում է աքլորին ասելով։
-Իմ սիրունիկ աքլոր, գիտես, թե ինչ դժվար պիտի գնալ Սուրբ Կարապետ քաղցած փորով ուխտի գնալը..

Արևմտյանհայերեն
Օր մը Աղուէսը կ՚ ըսէ Աքլորին.
-Ի՜նչ աղուոր ու անոյշ կ’երգես, ո՜վ Աքլորիկ։ Երանի՜ գիշեր-ցերեկ հոս նստէի ու անոյշ ձայնդ լսէի։ Ափսո՜ս, որ վաղուընէ պիտի զրկուիմ քեզ լսելու հաճոյքէն. մեղաւորս Սուրբ Կարապետ ուխտի պիտի երթայ։ Սիրունի՛կ Աքլոր, կը խնդրեմ զիս հաւնոց առաջնորդէ, որպէսզի մեղքերուս համար թողութիւն խնդրեմ հաւերէն։ Այս քաղցր խօսքերէն Աքլորին սիրտը կը կակուղնայ ու ան կ’ըսէ. -Երթանք, քեզի ցոյց տամ հաւնոցը։

Աղուէսը Աքլորին ետեւէն կը մտնէ հաւաբուն, կը խեղդէ բոլոր հաւերը ու կ’ուտէ զանոնք, յետոյ ալ կ’ուտէ Աքլորը անոր ըսելով.

-Իմ սիրունի՛կ Աքլոր, գիտե՞ս, թէ ի՜նչ դժուար պիտի ըլլար Սուրբ Կարապետ անօթի փորով ուխտի երթալը..